Nieuwsflits 20-12-2010

Beste leden,

Voor u ligt de vierde Nieuwsflits van dit jaar. December feestmaand!? We beginnen met een in memoriam voor Broer Verswijveren, van wie we onlangs afscheid hebben moeten nemen. Daarnaast zijn er de gebruikelijke berichten van de bestuurstafel en andere wetenswaardigheden. Was u er zondagmiddag 28 november? Het was een middag om trots op te zijn. De presentatie van het DialectkomPAS was toch een mijlpaal en de muziek van De Glacis verwarmde ons hart nog eens extra. Inmiddels heeft iedereen het jaarboek in huis, mocht dat niet zo zijn, trek aan de bel!, en is het genieten bij de warme kachel geblazen. Kent u een woord niet? Zet er een kruisje voor, want in 2011 volgt immers nog het woordenboek! En weet u niet wat u hem of haar zult schenken? Dan hoeft u alleen maar aan het DialectkomPAS te denken! Houdt u ook het lijstje met de activiteiten even in de gaten? Hoewel de redactie zich ervan bewust is dat alles wat ze schrijft niet iedereen als muziek in de oren zal klinken, wenst ze u graag harmonieuze en ontspannen feestdagen toe en niets dan goeds voor 2011!

 

Ter nagedachtenis

Broer Verswijveren

Zoals velen van u heb ik Broer (Adri) Verswijveren leren kennen door de heemkundekring. Broer werd door sommigen voorzichtigheidshalve Adri genoemd, want niet iedereen wist precies of Broer geen bijnaam was. Dit kan verkeerd vallen. Nou, bij Broer dus niet. Broer was al vanaf de oprichting nauw betrokken bij de heemkundekring en hij was zonder meer een uiterst actief lid. In 1989 werd het bestuur uitgebreid van 3 naar 5 bestuursleden. In 1988 stopte wijlen Willem Jansen als bestuurslid. Zijn taken gingen o.a. naar Broer en het penningmeesterschap naar mij. Eind 1993 stopte Broer als bestuurslid. Er werd op diverse adressen vergaderd, zoals villa De Beek, maar ook bij Broer thuis. Broer had een uitermate brede interesse in veel heemkundige zaken. Dat kon je bij Broer thuis ook wel zien, een kast vol spullen, documenten en krantenknipsels. Denk aan zijn grondige onderzoeken naar de neergestorte vliegtuigen in WO II, de piloten, de Tweede Wereldoorlog zelf en nog veel meer. Denk aan de boeiende artikelen die hij erover schreef, die niet alleen in onze jaarboeken verschenen, maar ook in diverse week- en dagbladen.

Vanuit zijn werk voor de suikerindustrie had Broer ook een brede interesse voor het reilen en zeilen in de Halsterse polders en Tholen en Sint Philipsland. Ik denk dat Broer zo’n beetje iedere agrariër kende. Een van de eerste busreisjes van de heemkundekring ging dan ook prompt naar het eiland Tholen. Vele busreisjes volgden, waar Broer de mede gangmaker van was. Hij trommelde de bus gewoon vol. Bij de opgravingen eind jaren tachtig in de Halsterse Polder bij het Lange Water stond Broer er ook, maar dan tot z’n oren in de slik. En passant maakte hij alle polderbewoners lid van de heemkundekring. In 1995/1996 werd het heemhuis aan de Jannelandseweg opgeknapt. Wekelijks stond Broer bij slecht en bij goed weer op de steigers. Door zijn vele contacten op Tholen en Sint Philipsland heeft Broer zijn steentje eraan bijgedragen dat ook daar begin jaren 2000 florerende heemkundekringen zijn opgericht. De laatste jaren kwam Broer niet meer op de ledenvergaderingen, hoewel hij alles precies volgde en becommentarieerde en daar sprak ik hem nog wel eens over. Toen ik opmerkte: “Broer dan moet je naar de vergaderingen komen om je zegje te doen” zei hij “de meeste agendapunten spreken me minder aan”. Dit kon ik me voorstellen, want van het knusse heemkundige vergaderclubje van 10 man is de vereniging geëvolueerd naar een vereniging met 650 leden en een breed scala aan werkgroepen en activiteiten. Het gebeuren uit de oorlog raakt daardoor op de achtergrond. Een van de laatste wapenfeiten van Broer is dat hij zowel voor als achter de schermen heeft meegevochten om het archief van Tholen en Sint Philipsland op Tholen te behouden. Er dreigde een uithuisplaatsing naar Middelburg of elders. Gezegd in de woorden van Broer: “de missie is geslaagd”.

Anton van Oost,

Vice voorzitter

 

Van de bestuurstafel

  • Na de jaarboeken voor 2010 en 2011 over dialect, zijn we gaan nadenken over de jaarboeken voor 2012 en 2013. Het is zaak hier al snel aan te beginnen, omdat het zeer veel tijd vraagt om een goed jaarboek te maken. Voor de komende jaren denken we aan de onderwerpen winkels/cafés van Halsteren en Lepelstraat of een boek over de forten. Mocht u hierover goede ideeën hebben, dan kunt u dat melden bij het bestuur.
  • De “korte” ledenvergaderingen waarbij na afloop een interessant onderwerp wordt besproken of een activiteit plaatsvindt zijn een schot in de roos en trekken veel leden. We hebben inmiddels een aantal boeiende onderwerpen gehad en zijn nog op zoek naar nieuwe ideeën hiervoor. Uw reacties kunt u kwijt bij het bestuur.
  • Binnen de heemkundekring zijn we nog op zoek naar mensen die een actieve bijdrage willen leveren. Het gaat om suppoosten tijdens open dagen, exposities en andere activiteiten, een ledenadministrateur en mensen die het bestuur willen ondersteunen. Meldt u zich bij het bestuur!!
  • Ons archief blijft voorlopig in de bibliotheek. Dat kan omdat de plannen van de gemeente met het bibliotheekgebouw op de lange baan zijn geschoven.
  • Er wordt, samen met de andere cultuurhistorische verenigingen binnen de gemeente, gewerkt aan een gezamenlijke herdenking van de eerst wereldoorlog in 2014. De mogelijkheden hiervoor worden momenteel verder uitgewerkt.

 

 

GESPOT: Lisa van Schilt – Mens

Het was even zoeken, niet naar de Bernadettestraat, maar wel naar de voordeur van Lisa van Schilt – Mens en haar man Dingeman. Heemkundekring Halchterth kan gerust zijn: veiliger wonen dan zo kan niet. Buiten sloeg de hagel tegen de ramen, binnen was er vers gezette koffie. In gesprek met Lisa en Dingeman staat gezelligheid voorop. De redactie van de Nieuwsflits koos voor de serie de titel GESPOT met daarachter de naam van de uitverkorene, maar een betere naam zou zijn geweest: Wie versaagt nooit? Lisa van Schilt – Mens! Na de verhuizing in 2004 van de Jannelandseweg naar De Beeklaan neemt Lisa de huishouding in het heemhuis voor haar rekening: kantoor, keuken, toiletten, vloeren en zaal zijn dankzij haar spic & span. Tegen iedereen roept ze: “Op woensdag ben ik er niet hoor, dan ben ik in het heemhuis.” Op woensdagochtend vertrekken zij en haar man met het broodtrommeltje onder de arm naar de Hof van Ram waar ze tot ver in de middag zijn te vinden. Lisa poetst binnen, Dingeman onder meer buiten. De tuin vraagt ook aandacht. Smakelijk dist Lisa het ene verhaal na het andere op en sommige zullen niet alleen mij raken. Drie jaar geleden verhuisden Lisa en Dingeman terug van Halsteren, Lisa is een Halsterse, naar Lepelstraat, geboorteplaats van Dingeman. Dat was even vier weken thuis aanpoten. En wat gebeurde er ondertussen in het heemhuis? Niets! Niemand was op het idee gekomen haar taak even over te nemen. Ook vertelt ze dat ze met iedereen in contact komt, met de bestuurders, met de leden van de werkgroepen, noem maar op, wat ze oergezellig vindt. “Ja”, zegt ze, “die mensen komen in het heemhuis voor hun hobby. Wat ik doe, moet gebeuren, maar dat is geen hobby”. U hoeft het niet te raden, u weet het al, wie de handdoeken wast, het huisvuil afvoert, hand- en spandiensten verricht bij evenementen. Omdat Lisa er niet op uit is om in het zonnetje gezet te worden, deelt ze gauw complimenten uit aan de gebruikers, die alles na afloop zo keurig opruimen en afwassen, alsof dat niet de gewoonste zaak van de wereld is. Terloops merkt Dingeman nog op dat zij de convocaties in Lepelstraat rondbrengen. Als ik opsta, vallen de namen van Jet en Jan. Jet en Jan? Zo’n zes keer per jaar komt er een groep basisschoolleerlingen naar de Hof van Ram om te ervaren hoe het er een kleine honderd jaar geleden in ons land aan toe ging. Een groep vrijwilligers onder wie Lisa leert de jeugd niet alleen de kneepjes van de was doen in een tobbe, het stoppen van sokken en het malen van koffie in zo’n molentje, maar ook van oud schrift en tollen. Bent u het met mij eens dat Lisa de waardering van alle 650 leden ruimschoots verdient?

Mieke Grever

 

Expositie werken van Halsterse en Lepelstraatse kunstenaars.

Zaterdag 20 en zondag 21 november was het dan zo ver. Na een gedegen voorbereiding van initiatiefnemer Henk Brackx en met behulp van een aantal vrijwilligers voor de inrichting was de opening een feit. Deze eer was weggelegd voor onze wethouder van cultuur Maarten van Eekelen. Hij benadrukte in zijn openingsrede de huidige problematiek in cultuurland en vond het zeer prijzenswaardig dat juist in deze tijd dit soort initiatieven plaatsvinden, het is een hart onder de riem van de mensen uit de kunstwereld.

Direct na de opening was er al een gezellige drukte in het heemhuis om al het moois te bekijken. Er waren maar liefst 127 kunstwerken te zien van 26 kunstenaars. De verscheidenheid was enorm. Zo was er schilderwerk te zien in traditioneel olieverf, aquarel en acryl, maar ook in moderne airbrushtechniek. Verder waren er kunstwerken te zien in hout, brons, steen en glas, maar ook fotografisch werk en zeefdruk, kortom voor elk wat wils. De muzikale omlijsting tijdens de expositie verhoogde de toch al goede sfeer.

Gezien de grote belangstelling van zowel kunstenaars en publiek ligt het voor de hand dat we ons zeker mogen verheugen op een vervolg. Een pluim op de hoed van alle mensen die dit hebben gerealiseerd is dan ook verdiend.

Goort Gelten

 

Werkgroep beheer.

In 2004 is de Heemkundekring verhuisd van de Jannelandseweg naar de Hof van Ram aan De Beeklaan. De eigenaar van de Hof van Ram is de gemeente, de heemkundekring huurt.

Voorheen werden de maandelijkse vergaderingen in de Lepelaar te Lepelstraat gehouden. Nu vinden ze in het eigen heemhuis plaats. Ook de diverse werkgroepen vinden in de Hof van Ram hun onderkomen.

Doordat de gemeente eigenaar is, is het mogelijk dat derden gebruik maken van het Heemhuis. Dit is op dit moment het geval met een muziekgroep.

Een dergelijke groot en goed gebruikt gebouw vraagt om een gecontroleerde aanpak voor wat betreft beheer. Om deze reden is destijds de werkgroep beheer opgericht. Deze werkgroep bestaat uit een aantal weekcoördinatoren. Deze coördinatoren hebben onder andere als taak het openen en sluiten van het Heemhuis, het aan- en uitdoen van de verlichting en het bijhouden van de meterstanden. Het gaat dus om een conciërgeachtige taak.

Het aantal weekcoördinatoren is nogal teruggelopen, dus heeft u belangstelling: meldt u aan!

U kunt dit combineren met andere werkgroepen zoals bijvoorbeeld de tuinploeg.

Anton Konst

De vuvuzela van de late middeleeuwen

,,Als men de relieken toont, begint het volk op de hoorns te blazen, zodat men God niet kan horen donderen ... en er is niemand wie niet de haren te berge rijzen, de tranen in de ogen schieten en de handen tegen de oren slaan. Laweit alom en oorverdovend! In de omgeving van Aken worden namelijk hoornen van klei gebakken. Vreemdelingen nemen zulke 'aakhoornen' mee naar hun vaderland en gebruiken die bij duisternis en onweer." 

Naast velerlei ander materiaal, waar muziekinstrumenten zowel voor percussie als melodie van werden gemaakt, waren daar de hoorns van ondermeer klei. Allerlei hol en ander pijpachtig materiaal dat voorhanden was, werd gebruikt om er al blazende de luchtkolom van in trilling te brengen, zoals holle beenderen van geslachte dieren, bamboe en later klei, hoorns van runderen enz. In zijn omgeving vond de creatieve mens altijd wel materiaal om er zijn muziekinstrument van te maken.

Anton van Oost was de laatste weken bezig om een pelgrimshoorn te restaureren.

Een pelgrimshoorn heeft een ceremonieel karakter en is één van de attributen die pelgrims zich, soms op weg naar hun bedevaartsoorden, maar meestal tijdens hun verblijf daar, aanschaften. Als daar tijdens plechtigheden relieken of iconen van heiligen werden getoond, werd er door de pelgrims massaal op de hoorns geblazen. Er moest dan zoveel mogelijk herrie gemaakt worden om het kwaad af te weren en om deel te nemen aan de feestvreugde.

Sinds het WK voetbal 2010 weten we hoe het klinkt als de vuvuzela’s gestoken worden.

 

 

De door Anton van Oost gerestaureerde pelgrimshoorn. De hoorn werd met een leren riempje om de hals op de borst gedragen. ± 600 jaar oud.

Onderweg naar huis was de hoorn samen met nog vele andere attributen en insignes het bewijs dat de pelgrim in een bedevaartsoord was geweest en werden er bijzondere krachten aan de attributen toegeschreven. Dit soort hoorns, complete en restanten er van, zijn zeker niet zeldzaam. Zij werden vooral gebruikt in Aken. Daarom worden ze ook wel ‘Aakhoorn’ genoemd (Duits: ‘Aachenhorn’).

De hoorn die door Anton is gerestaureerd, is gemaakt in Langerwehe, halverwege Aken en Keulen, een belangrijk centrum voor de fabricage van steengoed in de Middeleeuwen. Een pelgrimshoorn is echter geen muziekinstrument, vandaar dat er geen vingergaten aanwezig zijn om de toonhoogte te wisselen. Pelgrimshoorns werden soms ook door reizigers (pelgrims) mee naar huis genomen, waar ze tijdens onweer, maansverduisteringen en andere verontrustende gebeurtenissen werden gebruikt. In het Duits heet zo’n hoorn dan een ‘Wetterhorn’. Het maken van lawaai tegen het kwaad dateert al van voor het christendom. Het midwinterhoornblazen, zoals dat nog in Twente voorkomt, is hier ook een overblijfsel van.

Frans Nefs

 

Verslag van de uitreiking jaarboek 2010.

Voorafgegaan door een optreden van muziekgroep De Glacis vond op zondag 28 november 2010 alweer de 22 ste uitreiking van het jaarboek van onze heemkundekring plaats. Deze keer een zeer bijzonder boek zoals voorzitter Anton van Oost in zijn openingswoord memoreerde. In ons land wordt veel geschreven in dialect, maar tot nu toe is weinig geschreven over de spellingsregels en de grammatica. Het initiatief tot het maken van dit boek danken we aan de heer Verschuren die in 1997 enkele mensen enthousiast wist te maken om het dialect van Halsteren en Lepelstraat voor het nageslacht vast te leggen. Er werd een werkgroep opgericht die onder leiding van de heren Brusselaars, Brackx en Van Elzakker is begonnen aan de totstandkoming van dit boek. De voorzitter geeft aan dat dialect wordt beïnvloed door de ligging van de plaats tussen bijvoorbeeld oude handelsroutes. Daarna gaf hij het woord aan de heer Henk van Aert, die als samensteller van het boek uitleg gaf in dialect hoe het boek tot stand was gekomen. Hoe pak je het aan, wat wil je er mee en hoe uitgebreid moet het worden? Hiertoe werd de werkgroep PAS opgericht, bestaande uit 20 personen, die op enthousiaste wijze in een tijdsbestek van 10 jaar dit resultaat heeft bereikt. Er is niet één, maar er zijn twee boeken gekomen. In het eerste dat u nu in handen heeft, staat alles over de spellingregels en grammatica en het wordt opgesierd met afbeeldingen en aangevuld met verhalen in dialect om te laten zien hoe het in de praktijk wordt toegepast. Het tweede boek is een woordenboek dat in de loop van volgend jaar wordt uitgegeven. Hierin kan men niet alleen voor ons onbekende woorden opzoeken, maar het laat ook de verschillende betekenissen van de woorden zien.

Hierna volgde de uitreiking van het eerste exemplaar van het jaarboek aan mevrouw Verschuren door de heer Van Eekelen, wethouder van cultuur van onze gemeente. Een mooi boeket bloemen en een aantal jaarboeken van vorige jaren hoorden daarbij. De heer Van Eekelen gaf nog enkele typerende voorbeelden van de verschillen tussen de dialecten van Halsteren en Lepelstraat. Ook memoreerde hij dat dialect altijd verraadt waar je vandaan komt. Het mag daarom nooit verdwijnen, omdat anders veel erfgoed verloren gaat. In haar dankwoord zei mevrouw Verschuren blij te zijn met de uitnodiging. Evenals klederdrachten vond ze dat ook dialect behouden moet worden voor ons nageslacht. Haar man, die een grote liefde had voor het dialect, zou trots geweest zijn op het boek dat nu werd gepresenteerd. Jammer dat hij dit niet heeft kunnen meemaken. Tot genoegen van de vele bezoekers besluit muziekgroep De Glacis de middag met een uitgebreid optreden.

Goort Gelten

Ledenvergaderingen in 2011.

Woensdag

26 jan 2011

Ledenvergadering Kort

HvR

20h

Woensdag

23 feb 2011

Ledenvergadering Lang

HvR

20h

Donderdag

31 mrt 2011

Ledenvergadering Kort

HvR

20h

Donderdag

28 apr 2011

Jaarvergadering

HvR

20h

Woensdag

25 mei 2011

Ledenvergadering Lang

HvR

20h

Woensdag

29 jun 2011

Ledenvergadering Kort

HvR

20h

Donderdag

28 jul 2011

Ledenvergadering Lang

HvR

20h

Donderdag

25 aug 2011

Ledenvergadering Kort

HvR

20h

Woensdag

28 sep 2011

Ledenvergadering Lang

HvR

20h

Woensdag

26 okt 2011

Ledenvergadering Kort

HvR

20h

Donderdag

24 nov 2011

Ledenvergadering Lang

HvR

20h

Donderdag

29 dec 2011

Ledenvergadering Kort

HvR

20h